Ετήσιο μάθημα του ΠΜΣ "Εγκληματολογία" στο ΕΣΚΝ Αυλώνα

Στο πλαίσιο του μνημονίου συνεργασίας που έχει υπογραφεί, από το 2010, μεταξύ της Διευθύντριας του ΠΜΣ «Εγκληματολογίας» του Πάντειου Πανεπιστημίου, Καθηγήτριας κας Χριστίνας Ζαραφωνίτου και του πρώην Διευθυντή των σχολείων του Ειδικού Σωφρονιστικού Καταστήματος Νέων Αυλώνα κ. Πέτρου Δαμιανού, το έργο του οποίου συνεχίζει η νυν Διευθύντρια κα. Αναστασία Πέππα, πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 09 Μαΐου του 2025, η ετήσια εκπαιδευτική επίσκεψη των μεταπτυχιακών φοιτητών στο ΕΣΚΝ Αυλώνα.

Η συγκεκριμένη εκπαιδευτική δράση διεξάγεται στο πλαίσιο του μαθήματος «Πόλη και Εγκληματικότητα, Αίσθημα Ανασφάλειας και Τιμωρητικότητα», υπό την επιστημονική ευθύνη της Καθηγήτριας κας Χριστίνας Ζαραφωνίτου, Διευθύντριας του ΠΜΣ «Εγκληματολογία», επί σειρά ετών.

Συγκεκριμένα από το 2010 και εντεύθεν, με μοναδικές εξαιρέσεις τα έτη 2020 και 2021, λόγω των περιορισμών της πανδημίας COVID-19, οι μεταπτυχιακοί φοιτητές του μαθήματος πραγματοποιούν παρουσιάσεις στους μαθητές του σχολείου, για τις θεματικές των οποίων έχει προηγηθεί σχετική συνεννόηση της διδάσκουσας καθηγήτριας με τη διευθύντρια εκπαίδευσης των σχολείων του ΕΣΚΝΑ, επί των οποίων εν συνεχεία οι μαθητές και οι φοιτητές αντίστοιχα ανταλλάσσουν γνώσεις και εμπειρίες. Μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος αυτού, ακολουθεί κοινό εργαστήριο ζωγραφικής που πραγματοποιείται στο προαύλιο των σχολείων, με κεντρικό θέμα σχετικό με εκείνο του μαθήματος ή κάποιων όψεών του που ευαισθητοποίησαν τους συμμετέχοντες.

Για το εφετινό μάθημα επιλέχθηκαν δύο ενδιαφέροντα και σημαντικά θέματα προς συζήτηση. Αρχικά, παρουσιάστηκε το θέμα «Οι σύγχρονες μορφές της ρητορικής μίσους μέσω των Κοινωνικών Δικτύων», ενώ η δεύτερη παρουσίαση αφορούσε τα «Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας: Εγκληματογένεση και Αντεγκληματική Πολιτική».

Στο πλαίσιο της πρώτης παρουσίασης, δόθηκε αρχικά ο ορισμός της ρητορικής μίσους που υιοθετείται από τον ΟΗΕ, με σκοπό την επιστημονική επεξήγηση του όρου, αλλά και την κατανόηση του ζητήματος. Στη συνέχεια, έγινε σύντομη αναφορά στη νομοθεσία, η οποία σχετίζεται με τα φαινόμενα της ρητορικής μίσους. Παράλληλα, αναλύθηκαν οι μορφές της ρητορικής μίσους, με στόχο την εμβάθυνση στο θέμα, αλλά και τη σύνδεση τους με την πραγματική κατάσταση που επικρατεί στις μέρες μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ακολούθως, η παρουσίαση εστίασε στους τρόπους που καθιστούν δυνατή την άμεση και ευκολότερη διάδοση της ρητορικής μίσους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Στόχος ήταν να τονιστεί η ένταση του ζητήματος, αλλά και να γίνει διακριτός ο λόγος που χρειάζεται να επισημανθεί ως ένα ξεχωριστό πεδίο προβληματισμού. Τέλος, συντάχθηκε μια σειρά από επιπτώσεις, αλλά και τρόπους αντιμετώπισης της ρητορικής μίσους. Σημείο άξιο επισήμανσης αποτέλεσε η διαφοροποίηση της ελευθερίας του λόγου από τη ρητορική μίσους, με γνώμονα την ουσιαστική κατανόηση της ελευθερίας της έκφρασης η οποία είναι επιτρεπτή και επιθυμητή όταν δε γίνεται επικίνδυνη, προσβλητική και βλαπτική για τους άλλους.

Στο πλαίσιο της δεύτερης παρουσίασης, έγινε αναφορά στα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας και τη λειτουργία τους, στα κοινωνικά δίκτυα και τον τρόπο που προβάλλουν το έγκλημα, εστιάζοντας στη λειτουργία τους και τις συνέπειες που έχουν στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Επίσης, αναλύθηκε ο ρόλος που διαδραματίζουν τα ΜΜΕ στην κατασκευή στερεοτύπων, με ιδιαίτερη αναφορά στις κοινωνικές συνέπειες που επιφέρουν. Στο πλαίσιο της αναφοράς στο ρόλο των ΜΜΕ στην εγκληματογένεση, προβλήθηκε ένα σύντομο βίντεο για τη θεωρία της κοινωνικής μάθησης και το πείραμα Bobo Doll του ψυχολόγου Αlbert Bandura. Σκοπός της προβολής του συγκεκριμένου πειράματος ήταν η επιβεβαίωση της μάθησης, μίμησης και επιρροής στη συμπεριφορά των παιδιών, τόσο μέσω της δια ζώσης παρακολούθησης ενήλικου προτύπου, όσο και μέσω προβολής βίντεο. Έπειτα προβλήθηκε δεύτερο βίντεο αναφορικά με την επιρροή των ΜΜΕ στη διαμόρφωση της κοινωνικής πραγματικότητας γύρω από το έγκλημα και την αντεγκληματική πολιτική. Τέλος, αναλύθηκε η έννοια του ηθικού πανικού και των crime waves, κατά την οποία η κοινωνική αντίδραση απέναντι σε κάποια συμπεριφορά που υπερπροβάλεται από τα ΜΜΕ, οδηγεί σε απαιτήσεις αύξησης του κοινωνικού ελέγχου.

Οι παρουσιάσεις ενεργοποίησαν ουσιαστική συζήτηση μεταξύ φοιτητών και μαθητών. Οι μαθητές των σχολείων του ΕΣΚΝΑ είχαν ήδη συζητήσει με τους καθηγητές τους τα θέματα των παρουσιάσεων και εξέφρασαν τις δικές τους σκέψεις και απόψεις για την επιρροή των ΜΜΕ στην ανθρώπινη συμπεριφορά και τις κοινωνικές αντιλήψεις για το εγκληματικό φαινόμενο και τη ρητορική μίσους. Για την καλύτερη προετοιμασία της συζήτησης είχε σταλεί από την καθηγήτρια κ. Ζαραφωνίτου ένα ερωτηματολόγιο σχετικό με τα θέματα, το οποίο οι κρατούμενοι είχαν προετοιμάσει και συζητήσει με τους καθηγητές τους.

Με αφορμή το ερώτημα που τέθηκε αναφορικά με τον τρόπο προβολής του εγκλήματος από τα ΜΜΕ, οι περισσότεροι υποστήριξαν ότι τα γεγονότα και το εγκληματικό φαινόμενο δεν παρουσιάζονται αντικειμενικά. Χαρακτηριστικά ανέφεραν «τα ΜΜΕ υπερβάλλουν για τις πράξεις που λέγεται ότι έχουν γίνει», ενώ ταυτόχρονα επισήμαναν ότι «τα ΜΜΕ δεν αποκαλύπτουν όλες τις πλευρές και την αλήθεια γιατί υπάρχουν συμφέροντα του συστήματος». Ωστόσο, τόνισαν ότι δεν παύει η ενημέρωση του καθενός να αποτελεί προσωπική επιλογή και «φιλτράρισμα» των πληροφοριών που δέχεται. Ένας μαθητής υποστήριξε ότι: «οι περισσότεροι ενημερώνονται από συστημικά μέσα, αφού επιλέγουν την εύκολη πρόσβαση στα πιο δημοφιλή μέσα ενημέρωσης».

Η ατομική ευθύνη αποτέλεσε βασικό επιχείρημα των μαθητών-κρατούμενων σε όλη τη διάρκεια της συζήτησης. Συγκεκριμένα, σε ερώτημα που τέθηκε για την επίδραση της βίας και της χρήσης όπλων, που κυριαρχεί σε ορισμένα είδη μουσικής, απάντησαν, κατά πλειοψηφία, ότι ελάχιστη επιρροή μπορεί να έχουν εικόνες και στίχοι τραγουδιών στην εγκληματική συμπεριφορά. Αντιθέτως, αναφέρθηκαν στο ρόλο της υπευθυνότητας, της οικογένειας και του σχολείου για την αποφυγή αρνητικών προτύπων συμπεριφοράς.

Συζητήθηκε ιδιαίτερα και τονίστηκε η έννοια των δημοσίων αναρτήσεων ρητορικής μίσους που κοινοποιούνται σε σελίδες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Οι νεαροί κρατούμενοι θεώρησαν κατά κύριο λόγο ότι αυτό συμβαίνει στο πλαίσιο της "πλάκας", αλληλεπίδρασης και φιλικών σχέσεων, ενώ κάποιοι εξέφρασαν έντονα τη γνώμη πως ακόμη και η ‘πλάκα’ έχει τα όρια της, όταν ερωτήθηκαν αν γνωρίζουν κάποιον που έχει δεχθεί ρητορική μίσους ή έχουν δεχθεί οι ίδιοι.

Καταληκτικά, με αφορμή τον διάλογο που αναπτύχθηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της συνάντησης, επεκταθήκαμε σε ευρύτερα ζητήματα συμπεριφοράς, αναφορικά με τη βία και το έγκλημα αλλά και την παραβατικότητα ανηλίκων. Πιο συγκεκριμένα, εκφράστηκε η άποψη ότι ο εγωισμός είναι το βασικό συναίσθημα το οποίο τροφοδοτεί την ανθρώπινη συμπεριφορά και ωθεί στην επιλογή του «κακού», έναντι του «καλού». Η απάντηση αυτή δημιούργησε πολύ θετικές εντυπώσεις για το επίπεδο ώριμης προσέγγισης του θέματος καθώς και ενσυναίσθησης.

Με το πέρας των παρουσιάσεων, ακολούθησε ομαδική καλλιτεχνική δραστηριότητα στον προαύλιο χώρο του σχολείου του ΕΣΚΝ Αυλώνα, με χρώματα και καμβάδες και πινέλα που πρόσφερε η ομάδα του μεταπτυχιακού Εγκληματολογίας.

Εκεί οι μεταπτυχιακοί φοιτητές, είχαν την ευκαιρία να έρθουν σε άμεση επαφή με τους κρατούμενους και να συζητήσουν για θέματα που τους απασχολούσαν. Στη συνέχεια, χωρίστηκαν σε τέσσερις ισάριθμες ομάδες και ξεκίνησαν να δημιουργούν ζωγραφιές σχετικές με τη συζήτηση που είχε προηγηθεί. Η αλληλοδιάδραση και η δημιουργική συνεργασία, οδήγησε στη δημιουργία τεσσάρων έργων, γεμάτων από συναισθήματα και σκέψεις, που ελεύθερα εκφράστηκαν τόσο από τους κρατούμενους, όσο και από τους μεταπτυχιακούς φοιτητές.

Είναι ιδιαίτερη χαρά και τιμή μας, που τα έργα αυτά θα διακοσμήσουν τους χώρους του σχολείου του σωφρονιστικού καταστήματος!

Φωτογραφικό υλικό: